Het diagram in werking, een systeemdynamisch model in beeld.

Wat is een systeemdynamisch model?

Dat is een model waarin je op een systematische wijze dynamisch leert denken. Het diagram is zo een model of anders gezegd een denkraam. Doel van de training is om te leren werken met zo een denkraam. Het diagram is in feite het oudste denkraam ter wereld. Dit archetypische instrument is door mij ontwikkeld tot een instrument, een beeldvoertuig, om te leren denken in beelden en begrippen.Beeldende geneeskunst noodzaakt de therapeut de beeldvorming zowel naar feiten als naar ideeën rationeel te funderen. De dynamiek tussen kennis en kunst moet in het therapeutische handelen opnieuw verweven worden. Kennen en kunnen zodanig leren sporen dat geneeskunde (begrip) weer geneeskunst (beeld) wordt. Dat is gewoonweg niet mogelijk zonder een systeemdynamisch model, vandaar de uitdaging om te leren werken met een beeldvoertuig.

Vier speelvelden in een systeemdynamisch model.

In het Master-traject  worden vier disciplines aan de orde gesteld. Deze vier disciplines markeren ten diepste de noodzaak de mens in het therapeutische handelen voortdurend methodisch, logisch en systematisch te viseren.

• De mens in zijn subjectieve lichamelijkheid inwendig en uitwendig op het spoor te komen.
• De mens en het menselijke als fenomeen in een fenomenologische methode naar haar verschijningsvormen voor te oefenen in de vier rijken van de natuur.
• De mens en de menselijke symptomen te leren duiden in het licht van de wezensledendiagnostiek teneinde de beeldvorming ook oordeelkundig te kunnen toetsen.
• De mens in al zijn lichamelijke, ziele en geestelijke dynamiek ook helder en duidelijk te kunnen denken in een systeemdynamisch model.

De mens is zo wijd als alle werkelijkheid. De dynamiek en de complexiteit van dit wezen vraagt van de therapeut een fundamentele grondhouding waarin hij oog krijgt voor de ontwikkelingssystematiek in het therapeutische handelen. De zogenoemde paradigmatische omslagen in het menselijke bewustzijn markeren de noodzaak zich voortdurend te bezinnen op de wederzijdse dynamiek tussen een objectbetrokken en een subjectbetrokken strategie. Hoe de feiten zodanig te leren lezen en te leren beelden dat we rationeel oordeelkundige besluiten kunnen onderbouwen.

Een paradigmatische omslag voltrekken.

Gezien de laatste paradigmatische omslag naar het functionele bewustzijn zijn onderzoekers in toenemende mate zich bewust geworden van twee wezenlijke componenten: de rol van het subject in waarneming, beeldvorming en oordeelsvorming enerzijds en de rol van het object anderzijds. Dit laatste betreft het feit dat een object op organisch niveau op een andere wijze functioneert dan een object op mechanisch niveau. Vandaar dat men pogingen ondernam om levensprocessen op een systeemdynamische wijze te gaan onderzoeken. Dit onderzoek bracht aan het licht dat zowel lineair causale processen als ook circulair causale processen een geheel eigensoortige wetenschappelijke benadering vereisen, die elkaar per definitie niet hoeven uit te sluiten. De vraag moet gesteld worden hoe ze elkaar kunnen completeren?

Leren denken in begrippen en leren denken in beelden vormen de twee tegendelige leerroutes die in een systeemdynamisch model aan de orde gesteld kunnen worden.

De systeemtheoretische spelregels bepalen de wijze waarop een systeemdynamisch model of speelveld kan functioneren. Zowel vanuit de theorie als vanuit de praktijk kan men zich deze werkwijze eigen maken. Het praktisch leren werken met een systeemdynamisch model vraagt van de trainee een wijze van invoelend meebewegen, anderzijds vraagt het theoretisch leren werken om een uitdenkend tegenbewegen aan de hand van compatibele sleuteldiagrammen.

Van beeldvoertuig tot werktuig.

In de loop der jaren is door trainingen zichtbaar geworden hoe het leren werken met een systeemdynamisch model praktisch geoefend kan worden. Alleen de praktijk met haar concrete en levende casussen biedt de mogelijkheid het diagram in al zijn complexiteit te leren benutten. Niet alleen het denken maar vooral ook het doen vormt de methodische grondslag van een proces gestuurd leren leren.

Om de theorie van het leren werken met het diagram versneld eigen te kunnen maken is het leren kennen van de sleuteldiagrammen een zekere maar niet voldoende vereiste. In ieder geval ligt er voor de trainee een handwerkboek diagram ter beschikking, waarin en waardoor hij/zij op gepaste wijze zichzelf kan leren uitwerken. In de training 32 dagdelen van vier uur wordt de theorie afgewisseld met de praktijk. Deze wisselwerking vraagt om eigen studie en het aanleveren van eigen casussen, die thuis voorbereid dienen te worden. Elk dagdeel wordt al doende een ont/werp diagram gezamenlijk uitgewerkt en de regels besproken die daarvoor in aanmerking komen.

Niets is leerzamer dan uit het eigen leerproces middels leervragen de relevante leerinhouden aan de orde te stellen. Dit concrete oefenen bewaakt in hoeverre de persoonlijke leerdoelen gehaald kunnen worden. Immers na twee jaar is de trainee in staat zijn casussen systeemdynamisch te exploreren en te onderbouwen.

Tevens kan het systeemdynamisch model benut worden om de gewonnen inzichten uit de andere disciplines opnieuw overzichtelijk en vooral doorzichtelijk middels het diagram in beeld te brengen. In het diagram als een hypothetisch werkveld dienen de posities en betrekkingen voortdurend getoetst te worden in relatie tot de concrete feiten en symptomen uit de casus als wel tot de abstracte ideeën en feiten uit een theoretisch model.

Vervolgens wordt aan de hand van een concrete opdracht (individueel en/of collectief) langs associatieve weg gezocht naar een bepalend sleutelwoord(en). Vervolgens mag men dit sleutelwoord al bewegend ergens in de ruimte plaatsen (men mag ook een bepalend aantal sleutelwoorden in een werpdiagram positioneren). Deze positionering in de ruimte gaan de deelnemers invoelend exploreren.

De verhouding tussen werpdiagram en ontwerpdiagram wordt tastenderwijs aan het licht gebracht. Immers elk ontwerp is een proeve van hypothese die men ter hand wil nemen, daarentegen is elke worp een proeve van het uit handen geven. In het eerste dient men vooraf te kunnen lezen in het tweede dient men achteraf te leren lezen.

Ter referentie van werp en ontwerpdiagrammen benutten we mogelijke sleuteldiagrammen, uiteindelijke toetsing vindt plaats middels een bepalend slotdiagram. In de reekswerpdiagram – ontwerpdiagram – sleuteldiagrammen – slotdiagram komen we achtereenvolgens de vier dimensies tegen van een systeemdynamisch veld: speler – speelregels – spelregels – speelveld.
De hele les zal, afhankelijk van het programma, drie uur in beslag nemen. Immers na introductie van de theorie aan de hand van onder andere sleuteldiagrammen moet er nog plaats ingeruimd worden voor het al doende exploreren en tot slot evaluatie.

Werken met het diagram is voor alles een leren spelen met wat voor handen komt. Het is zeer zeker een serieus spel, immers men neemt vooreerst zijn eigen denk – voel – wil processen waar! Dit voor waarnemen impliceert dat men zich gaat realiseren hoe te pendelen tussen een subjectbetrokken en een objectbetrokken strategie. Pas dan is de mens én als subject in zijn denken – voelen – willen gewaarwordend betrokken én is hij/zij evenzeer in staat zich te verhouden tot zijn denken – voelen – willen als een te objectiveren waarneming. Men is en deelnemer en toeschouwer van zijn eigen handelen geworden. Ziehier het uiterste van het innerste.