Goethes fenomenologie
Goethes fenomenologie: de toegang tot openbaringen in de praktijk
- Studeren doe je om de geest te verrijken, waarom is het dan toch vaak zo geestdodend?
- En waarom kan de praktijk, de mens, de natuur, zo fascinerend zijn terwijl de kennis hierover vaak juist een afstand schept?
Fenomenologie laat zien dat er een andere manier van kennis verwerven bestaat die de verbinding met de praktijk intensiveert. We hoeven slechts de onbevangen nieuwsgierigheid van een kind in ons wakker te maken en deze nu bewust en methodisch te leren inzetten. Ook voor ingewikkelde en ernstige zaken als pathologie en gezondheidszorg, leven en dood blijkt deze grondhouding heel goed bruikbaar!
Grondhouding
Het sleutelwoord is 'de verbinding', de participerende grondhouding.
We gaan uit van de vooronderstelling dat alles wat buiten ons aantreffen, ook in ons zelf is terug te vinden.
Op het moment dat we vervreemden van iets in onze omgeving worden we wakker: 'dat is typisch', 'dat is wonderlijk'. Dit is het begin van het onderzoek en van het leren. We beginnen met het uitzonderlijke en unieke van hetgeen zich niet zomaar laat omarmen. In deze eerste nauwkeurige waarnemingen ligt ons basismateriaal. Dit kan de groeiwijze van een wijnrank zijn, de verschijningsvorm van een astma-aanval, of de wonderlijke ziektegeschiedenis van een politiek vluchteling.
Als vanzelfsprekend gaan we er van uit dat dat wat ons bevreemd innerlijk samenhangend is. We geven het verschijnsel bestaansrecht en willen het in zijn eigenheid leren kennen.
We kunnen niet anders doen dan er bij aan haken, het een tijdje te volgen in de hoop dat het zijn eigen dynamiek gaat laten zien. Langzamerhand lichten de bijzondere contouren op in de omgeving en er ontstaat een levendig en samenhangend beeld van ons onderwerp.
Als we ons hier op focussen lijkt het fenomeen zich in zijn eigen aard te gaan uitspreken. Het wil ons iets zeggen. Het is een vreemde maar zeer indrukwekkende ervaring om te ontdekken dat het begrip nu langzaam van binnenuit komt. Het wordt ons niet door een ander in algemeenheden uitgelegd, we hebben zelf nieuwe kennis over een onderwerp aan de praktijk ontsloten. We blijken een toegang tot 'stille kennis' te hebben. De verbinding is hersteld!
Wezen en eigenheid
Hier vinden we nu het bijzondere van de fenomenologie zelf: fenomenologie geeft, terwijl tegelijkertijd alle wetenschappelijke informatie zijn volle betekenis behoud, toegang tot het wezenlijke van onze onderwerpen.
In tegenstelling tot de conventionele kennis, waarin een fenomeen in verschillende algemene categorieën opgedeeld kan worden, (en zo onderworpen wordt aan de vooropgezette wens van de onderzoeker), toont een fenomeen aan een fenomenoloog zijn kenmerkende mogelijkheden en identiteit.
Omdat een mens, een verschijnsel, nooit ontrouw kan worden aan zijn eigen wezen blijkt de eigen aard blijkt plotseling te herkennen in alle deelverschijnselen. Begrip van het wezen geeft tegelijkertijd de opstap naar de prognose.
Met een ander wezen kan je een verbinding aangaan, je kunt zelfs dienstbaar zijn aan dit andere wezen, het proberen te helpen zichzelf te realiseren. Fenomenologie kan een handelingsmethodiek zijn. Hiermee stap je in het volle leven van respect en interactie, en niet in de laatste plaats de gezondheidszorg binnen. Uiteindelijk kom je in de wetenschappelijke schematisering en classificering alleen jezelf tegen en zet je de ander op afstand. De uitdaging, de levendigheid en interactie van je werk gaat niet zelden schimmig op in protocollen en schema's. De gezondheidszorg vraagt om een andere houding.
Toepassing
Onze patiënten, onze geneesmiddelen, en ook ons eigen functioneren is op fenomenologische wijze te benaderen. In het mastertraject zullen we proberen deze grondhouding op alle gebieden weer wakker te roepen. We oefenen met onderwerpen die onze interesse wekken, maar die allen raakvlakken hebben met het medisch veld. We gaan op zoek naar oerfenomenen.
Doelstelling
De uiteindelijke doelstelling van het traject is de fenomenologie tot een geïntegreerd onderdeel van ons professioneel handelen te maken. Zo kan ons oorspronkelijk enthousiasme en de 'education permanente' een stevige verbinding met de dynamiek van de praktijk ontwikkelen. Geneeskunde wordt tot geneeskunst, met ons als het professionele, creatieve maar dienstbare centrum. Een nieuwe verhouding tot de kunst is essentieel!
Praktijksituaties zullen zoveel mogelijk de inhoud van de oefenstof leveren.